कुसुमानंद

    सिंधुदुर्गमध्ये आल्यापासून गेल्या चार महिन्यात नाश्त्याला बनवणाऱ्या पोहे, उप्पीट, मोड आणलेली कडधान्ये, उकडलेली अंडी या पदार्थात माडगं आणि भाताच्या पेजेने विशेष स्थान मिळविले आहे. खरं तर माडगं आणि कुळीथ अर्थात हुलगं यांचं विशेष नातं आहे. मी इथे नाश्त्याला नाचणी, बाजरीचं माडगं बनवतो. कारण, ते साहज उपलब्ध आहे. तापानं आजारी पडणाऱ्या व्यक्तीला हुलग्याच्या गोडसर माडग्यासारखं औषध नाही.        माडग्याचं मूळ थेट माझ्या बालपणात रुजलेलं..! त्यानंतरच अर्ध्या आयुष्याच्या वाटेवर असताना आज त्याला नवी पालवी फूटतेय. जिभेवरुन उदरात उतरतंय..ते थेट बालपण घेवूनच..!         राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज यांनी जनक पित्याच्या नावे जयसिंगपूर ही व्यापारी नगरी वसवली. त्यासाठी खास कोल्हापुरातून व्यापारी निमंत्रित केले होते. शेंगा, सोयाबीन, गुळ, तंबाखू यांचे मोठे सौदे येथे चालायचे. तंबाखूचे माहेरघर म्हणूनही शहराची ओळख होती.       पंचक्रोशीतून येथे धान्य येथील अडत दुकानांत यायचे. यात शेंगांबरोबर लालसर हुलगाही असायचा. हाच...

"मुलगी पसंत हाय न्हवं.. तुमास्नी.." "व्हय तर.. हे काय इचारनं झालं व्हय.." "झालं तर मग.. आता जरा देण्या-घेण्याचं बोलू.." "देण्या-घेण्याचं आनी काय त्यात?" "तसं न्हवं.. रित-भात हायच की.. ती सोडून चालत्या व्हय.."  "आरं ए मर्दानू.. का उगीच वात्या कुटाय लागलाय? पाव्हणं तुम्ही तुमचा मुलगा सजवा, आणि पाव्हणं तुम्ही  तुमची मुलगी ! झालं न्हवं मनासारखं.. चला, आता घ्या साखर आनी करा एकमेकांचं त्वांड गोड" चंद्रामतात्यानं शेवटी अधिकारवाणीनं तोडगा काढला. गेले चार तास चाललेल्या चर्चेवर हुकमी तोड निघाली होती. वायफळ बडबडून हातघाईवर येणारं प्रकरण क्षणार्धात शांत झालं होतं. सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर समाधान पसरलेलं दिसत होतं. फिसकटणारी बोलणीच नाही, तर दोन कुटुंबं, दोन मनं आणि नवी सोयरिक चंद्रामतात्याच्या मध्यम मार्गानं जोडली गेली होती. साखरपुडा संपन्न झाला. इकडं मुठी भरभरून साखर एकमेकांच्या तोंडात घालत, पाहुणे मंडळी खिदळत होती. तर तिकडं आतमध्ये आता बायकांची एकच धांदल उडाली होती. उपवधुला हळदी-कुंकू लावून तोंडात साखर घालणारे मघाचे  हात, आता पदर खोचत स्वयं...

अदृश्य विषाणूच्या वावराने दृष्य स्वरूपातील मानवी  हालचालींवर अनेक बंधने आली. पृथ्वीवरील विशाल देशासुध्दा ‘लॉक’ झाले. विविध दैनंदिन व्यवहार ‘डाऊन’ झाले. याकाळात घरकोंबडा बनलेल्या माणसाने मग  ‘तू नळी’ला हात घातला. अर्थात यू-ट्यूबच्या माध्यमातून नव्या प्रयोगांचा अविष्कार घराघरात करू लागला. नव-नव्या समाज माध्यमांच्या जंजाळात लिखित वाचन चळवळ हरवली.  हा आरोप खोडून काढण्यासाठी याच समाज माध्यमाचा वापर करत, ‘सर्वस्पर्शी प्रतिभांचा कथाविष्कार’ हा प्रातिनिधिक कथासंग्रह छापून तयार झाला. अर्थात हे घडलं ते ग्रामीण कथाकार बबन पोतदार यांच्यामुळे..! लॉकडाऊनच्या काळात व्हॉटस्ॲप गटाच्या माध्यमातून वाचन आणि वाचक चळवळ सर्वदूर करण्यासाठी श्री. पोतदार सरांनी पुढाकार घेतला. या गटामध्ये दिग्गज साहित्यिकांसोबतच माझ्यासारख्या नव लेखकालाही प्राधान्य मिळाले. या  गटावर दररोज एका लेखकाची कसदार कथा पोतदार सर पाठवत असत. ती पाठवताना कथेसोबत लेखकाचा परिचय आणि कथेमागील बीज याचाही आवर्जून समावेश असायचा. या कथेवर पुढे आठवडाभर चर्चा व्हायची. एका लेखकाच्या लेखनावर कसलेल्या साहित्यिक सदस्यांकडून...

‘ती’ वैद्यकीय क्षेत्रात व्यस्त असूनही आपल्या भन्नाट कल्पनांना विविध माध्यमातून वाट मोकळी करुन देते. कधी विविध रंगांची उधळण करत तर कधी पावडर शेडींगमधून हुबेहूब व्यक्तीचित्र साकारते. कॅनव्हॉसवर ॲक्रेलिक रंगांमधून, जलरंगांमधून निसर्गचित्र काढते. कागदाच्या लगद्यांमधून  साक्षात पांडुरंगांला आकार देते. मातीच्या भाड्यांना रंगछटांमधून सजीवपणा आणते.  विणकाम, नक्षीकाम, कलाकुसरीने कापडी पिशव्यांची नजाकत वाढवते. किचनगार्डनमध्ये वेस्टपासून बेस्ट बनवत बगीचा फुलवते. विविध कल्पना उतरवणारी ‘ती’ चित्रकार डॉ. अल्पना चौगुले होय. डॉ. सोपान आणि डॉ. अल्पना चौगुले यांचे शाहूपुरी 5 व्या गल्लीत चौगुले रुग्णालय आहे. या रुग्णालयाच्या वर असणाऱ्या छोट्याशा घरात प्रवेश करतानाच आतमधील कलाकारांची जाणीव होते. डॉ. अल्पना या मूळच्या सातारच्या. कन्या शाळेत असताना चित्रकलेच्या दोन्ही परीक्षा दिल्या होत्या परंतु, प्रत्यक्षात मुलगा दहावीला गेल्यानंतर त्यांनी तसे पहिले चित्र रेखाटले. पावडर शेडींगमधील त्यांनी काढलेले सासऱ्यांचे हुबेहूब चित्र पाहून मुलांने आणि नंतर पती या दोघांनी खूप कौतुक केले ...

      लहानपणी घरातील स्री बाहेरच्या खोलीत बसलेली आसायची. तिला देवाघरात, स्वयंपाक घरात येण्यास मज्जाव आसायचा. इतकेच काय तर चुकून सुध्दा तिला स्पर्श न करण्याची आम्हाला ज्येष्ठांकडून तंबी असायची. याबाबत अधिक विचारणा केल्यास, 'तिला कावळा शिवलाय' हे ऐकायला मिळायचं. थोडा कळता झाल्यावर 'शिवाशीव झालीय' असे शब्द कानावर यायचे.       ६५ व्या जाहिरातीच्या कलाविश्वात 'MC' अर्थात 'महिने का चक्कर' समजून आले. आतापर्यंत Stayfree, whisper बिनदिक्कतपणे जाहिरातीच्या माध्यमातून झळकून पुढे सरकत होते.       एकेकाळी घरातल्या स्री च्या होणाऱ्या व्यथेला जाहिरातीतून वाचा फूटली होती. Information, Education & communication यानेही जोर धरला होता. काळ बदलला. अक्षयचा 'पॕड मॕन' आला. साताऱ्यात जिल्हा परिषदेच्या कार्यक्रमात याच ' पॕडमॕन' ला आणून या विषयाला आधिक समाजाभिमुख करण्याचा एक सुंदर प्रयत्न झाला. या सामाजिक चळवळीत घरच्या  पुरुषालाही अधिक सजगतेने सहभागी होण्यासाठी प्रेरित केले गेले.         मासिक पाळीसाठी स...

      महिला दिनानिमित्त औद्योगिक न्यायालयातील महिलांचा सन्मान       क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी दिलेला कार्याचा वसा आणि वारसा रस्त्यावरील दगड फोडणाऱ्या, ऊस भरून बैलगाडी हाकणाऱ्या महिलेपर्यंत पोहचवणं हे जास्त महत्त्वाचे आहे. आजही शिकलेली आमची सावित्रीची लेक व्रतवैकल्यं, उपास-तापास यातच अडकलेली दिसतेय. तीनं आता बदलायलाच हवं..सुरुवात करायलाच हवी. नव्या पिढीची, नव्या धैर्याची सावित्री बनायलाच हवी..           शनिवारी औद्योगिक न्यायालयाच्या न्यायाधीश समीना खान मॕडमचा फोन आला. जागतिक महिला दिनाच्या निमित्तानं न्यायालयातील सर्व महिला कर्मचाऱ्यांचा सत्कार कार्यक्रम आयोजित केला आहे, या कार्यक्रमाला प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित रहा म्हणून. खरंतरं महिलांच्या कार्यक्रमाला महिला व्याख्याती पाहुण्या बोलवाव्यात असं मी सुचवलं होतं. पण,  मॕडम तुम्हीच या आणि मार्गदर्शनही करा, असं त्या म्हणाल्या.      काय बोलायचं असा थोडा प्रश्न होताच. तयारी फारशी करताही आली नाही. आज तसा दिवसभर व्यस्तच होतो. सकाळी सौ. ला शुभेच्छ...

    "सौ" बरोबर भाजी खरेदी करताना आपण केवळ "भार वाही हमाल..!"😝 याच भूमिकेत मी असतो. समस्त पुरुष मंडळींना हा अनुभव नवा नसावा, असो..!    आठवड्याची भाजी "सौ" बरोबर खरेदी करताना कांदा-लसूणच्या जोडीला बटाटा हा आलाच. तसा याही वेळेला बटाट्यांचा नंबर हा लागलाच होता. गोल-मटोल, गरगरित वाटोळे, तुक-तुकित कांतीचे हे बटाटे बाजारातील विस्कटलेल्या उन्हातील जागेतून थेट घरातील मुदपाकखान्यातील भाजीपात्रातील हक्काच्या जागेत समाधानाने स्थिरावले होते.     मुदपाकखान्यात गरजेप्रमाणे यांचा नंबर जवळ येत होता. यातले बरेच त्यांच्यासारखीच आमची गरगरीत 'ढेरी' बनवण्यासाठी 'क्षुधाशांती' च्या नावावर खर्ची पडले होते.😍😋 अशारितीने अखेर त्यांचा इहलोकीचा प्रवास संपला होता.😝    कांदा-लसूणच्या आडोशाचा आधार घेत दोन 'छुपे बुटुटूम' एके दिवशी दिसून आले. आणले त्यावेळी असणारा गरगरितपणा जरा ढिला होवू पहात होता. तुकतुकित कांती सोडून जात होती. अकाली वृद्धत्वाच्या रेषा पसरत होत्या. भरीस-भर म्हणून की काय त्यांना बसून-बसून आलेला जाम वैताग 'सर्वांगावरील मोड'ने आ...

       मराठा साम्राज्याचे संस्थापक, रयतेचे राजे छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे पुतळे आज अनेक ठिकाणी पहायला मिळतात. परंतु, याच रयतेच्या राजाचे त्यांच्या हयातीतच मल्लाबाई देसाई यांनी बनवलेले पहिले शिल्प आजही कर्नाटकातील यादवाडमध्ये पहायला मिळते.         शिवाजी विद्यापीठाचे जनसंपर्क अधिकारी  मित्र डॉ. अलोक जत्राटकर याने या संदर्भातील व्हिडीओ फेसबुकवर रविवारी अपलोड केला आणि तो पाहिल्यानंतर त्याला थेट फोन करुन त्याविषयी माहिती घेतली. त्यानंतर त्याने त्यावर स्वतंत्रपणे ब्लॉगही लिहिला. यातून यादवाडला कधी एकदा भेट देतोय असं झालं. तात्काळ यादवाडला भेट देऊन या शिल्पाचे दर्शन घेतले शिवाय या मागील ऐतिहासिक  प्रसंगाची सविस्तर माहिती  जाणून घेतली.           बेळगावच्या पुढे धारवाडला जाताना महामार्गावर असणाऱ्या धारवाड आय. आय. टी. संस्थेनंतर डावीकडे नरेंद्र फाटा लागतो. तेथून वळणा – वळणाच्या रस्त्याने अवघ्या साडेबारा किलोमिटर अंतरावर यादवाड हे गाव वसले आहे. गाव...