कुसुमानंद

                 काश्मिर सफर भाग -१६                       माता वैष्णोदेवीच्या यात्रेनंतर खऱ्या अर्थाने कश्मिर सफर संपले असले तरी, या पर्यटनात इथे भेटलेले प्राणी, पक्षी, वृक्षसंपदा यावर हा शेवटचा भाग आवर्जून लिहीत आहे. त्यांच्या उल्लेखाशिवाय ही सफर पूर्ण होणार नाही.       इंदोर ते जम्मू रेल्वे प्रवासात हिंदी चित्रपटातून नेहमीच पाहिलेली पिवळी जर्द 'सरसों की खेती' असावी असे वाटत होते. परंतु, ती सूर्यफुलाची शेती पाठीमागे धावत होती. जम्मू येथे सुरुवातीलाच काली माता मंदिर परिसरात वानरसेनेने सलामी देत आमचे स्वागत केले होते. अगदी वाहनाच्या टपावरील प्लास्टिक कागद उचकटून! कुठेही पर्यटनाला जा, तेथे हे आपले वंशज आपल्या स्वागताला दत्त असतातच. हा अनुभव नवा नाही.       पर्वत शृंखलेत उंच सरळ रेषेत वाढलेला देवदार हा तेथील काॕमन वृक्ष आढळतो. त्यापासून बॕट बनवली जाते. शिवाय डेरेदार पसरलेला चिनार हा देखील नित्याचाच बनलेला. फर, पाईन ही वृक्षसंपदाही सोबती...

                   काश्मिर सफर भाग - १५                     काश्मिर सफरमधील शेवटचा टप्पा म्हणजे माता वैष्णोदेवीचे दर्शन होते. कटराला जाण्यासाठी पहेलगामहून निघालो खरा. परंतु, वाहतुकीच्या प्रचंड कोंडीत सापडत होतो. काही वेळाने वाहतूक सुरु झाली. तसे, वाहन दामटतच चालक नेत होता. बनियाल काझीगुंड या साडेआठ किमीच्या जवाहर भोगद्यात बराच वेळ थांबावे लागले. अखेर बोगद्यातून बाहेर पडलो.          काही दिवसानंतर सुरु होणाऱ्या अमरनाथ यात्रेची व्यवस्था प्रशासन जागोजागी करत असल्याचे दिसत होते. यात्रेकरूंसाठी राहण्याची, जेवणाच्या लंगरची आणि स्वच्छतागृहांची सोय उभारली जात होती. काही ठिकाणी उभारली होती. चार पदरी, सहा पदरी रस्ते असूनही काही ठिकाणी रस्त्यांची कामे सुरु असल्याने आणि एकूणच मोठ्या वाहतुकीमुळे ही कोंडी सातत्याने होत होती.        अशा कोंडीतून जामेल तशी वाट मिळवत रात्री उशिरा थंडीत एकदाचे कटरामधील हाॕटेलवर पोहचलो. सकाळी पहाटे उ...

काश्मिर सफर भाग - १४           पहेलगाममध्ये पोहचलो तेव्हा रात्र झाली होती. शिवाय दिवसभर घोड्यावरची रपेट अन् बर्फातील खेळण्यामुळे आता विश्रांतीची तशी खरी आवश्यकता होती.         सकाळी पहाटेच जाग आली. तसे सर्वजण आवरुन आम्ही हाॕटेलच्या प्रांगणात आलो. मस्त हिरवळ, भोवताली आक्रोडची झाडे आणि दूरवर हिमनग डोक्यावर घेवून उभे पर्वत! अशी ही सकाळ होती. याठिकाणी जो-तो आपली आणि आपल्या सहकाऱ्यांची छबी टिपण्यात गुंतला होता.         या ठिकाणाहून पहेलगाममधील काही निवडक पाॕईंट फिरण्यासाठी स्थानिक वाहन भाड्याने करावे लागते. त्यासाठी टूर मॕनेजर वैशाली परदेसी या वाहन ठरवत होत्या. तोपर्यंत नाश्ता आणि फोटोसेशनमध्ये अद्यापही बरेचजण व्यस्त होते.          एकदाचे वाहन ठरले तसे आम्ही पर्यटनाला बाहेर पडलो.  'गर फिरदौस बर रुए ज़मीं अस्त, हमीं अस्तो, हमीं अस्तो, हमीं अस्तो’ अर्थात जर धरतीवर कोठे स्वर्ग आहे, तर तो स्वर्ग येथे आहे, येथे आहे, येथे आहे, केवळ येथेच आहे. हे, पहेलगामसाठी लागू ठरते.  ...

काश्मिर सफर भाग - १३           लहानपणी दारात बर्फाचा गोळेवाला यायचा..रणरणत्या उन्हात त्याचा गारवा खऱ्या अर्थाने उदरापेक्षा मनाला देवून जाई. इथे तर समोर बघेल तिकडे केवळ बर्फच बर्फ दिसत होता. शेकडो पर्यटक त्याचा आनंद घेत होते. आम्हीही मग त्यात सामील झालो. बर्फाचे गोळे एकमेकांवर मारत होतो. अगदी जत्रेत भंडारा उधळल्याप्रमाणे हवेत, अंगावर बर्फ उधळत होतो. देहभान हरपून! पुढे दूरवर बर्फाचेच पर्वत खडा पहारा देत उभे होते. जणू स्वागताला आलेले.        वर निळसर-पांढरे आकाश आणि त्याला टेकलेले पांढऱ्या शुभ्र बर्फाने संपूर्णपणे अंगभर माखलेले अन् उन्हात चमकणारे पर्वत, ताडासन करत आकाशाकडे झेपावलेले त्यावरील वृक्ष, हा स्वर्गीय नजारा मोहिनी घालून नजर खिळवून ठेवत होता. त्यातच पुन्हा ऊन जावून ढगाळ वातावरण होताना अंधारुन येणारे ढग सावलीच्या चादरीसह पळ काढत होते. आकाशरुपी कॕन्व्हासवर जणू अनेक कुंचले क्षणार्धात निसर्ग फिरवत होता. हे अलौकिक सौंदर्य डोळे भरुन पहात होतो. साठवत होतो.       एस्किमो लोक बर्फात स्लेज गाडीचा व...