कुसुमानंद

        आजी आणि तिची रानभाजी ही सध्याच्या जीवनापासून दूरदूर जाताना दिसत आहे. अनुभवाची गोष्ट सांगून नातवांचे जीवन समृध्द करणारी घरातली आजी, तिचा औषधी गुणकारी बटवा आणि मानवी आरोग्य समृध्द करणारी तिची रानभाजी या नव्या पिढीपासून काळाच्या ओघात हरवत जात आहे. अशा रानभाज्यांची ओळख करुन देणारी आजीची भाजी रानभाजी ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभाग आणि कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा आत्मा रत्नागिरी यांच्या सौजन्याने जिल्हा माहिती कार्यालयामार्फत सुरु केलेल्या या मालिकेत आजची रानभाजी आहे दिंडा आणि पाथरी..     दिंडा या वनस्पतीला ढोलसमुद्रीका असे स्थानिक नाव आहे. औषधामध्ये दिंडा चे मूळ वापरले जाते. वनस्पतीत ग्राही, वेदनास्थापन आणि रक्तस्कंदन हे इतर औषधी गुणधर्म आहेत. कंदाचा लेप नायट्यावरही प्रसिध्द आहे.      दिंड्याचे देठ शेवग्याच्या शेंगांप्रमाणे दिसेपर्यंत सोला. नंतर चिरुन धुवून घ्या. एका कढईत तेल गरम करुन मोहरी, जिरे व हिंग टाका. त्यात कांदा, लसूण घाला. गुलाबी झाल्यावर गरम मसाला व चिरलेली भाजी टाका. झाकण ठेवून मंद आचेवर ...

    याला कुर्डू पांढरा कोंबडा, मोरपंख असे सुध्दा स्थानिक नावाने ओळखले जाते. सांधेदुखी जाण्यासाठी, कमजोरी दूर करण्यासाठी, थकवा जाण्यासाठी, मूतखडा बाहेर काढण्यासाठी, दाताचे विकार नाहीसे करण्यासाठी याचा फायदा होतो. तोंडाचे विकार, स्त्रियांच्या तक्रारी, जास्त रक्तस्त्राव, मूत्रपिंडाच्या तक्रारी अशा अनेक व्याधींवर ही वनस्पती उपयुक्त आहे.  कूर्डू ही वनस्पती त्री दोष नाशक म्हणजे कफ, वात, पित्तशामक आहे. या वनस्पतीच्या फुलांमध्ये काळे व चमकदार बीज असते.  हे बीज आयुर्वेदामध्ये अतिउपयुक्त मानले जाते.      आजी आणि तिची रानभाजी ही सध्याच्या जीवनापासून दूरदूर जाताना दिसत आहे. अनुभवाची गोष्ट सांगून नातवांचे जीवन समृध्द करणारी घरातली आजी, तिचा औषधी गुणकारी बटवा आणि मानवी आरोग्य समृध्द करणारी तिची रानभाजी या नव्या पिढीपासून काळाच्या ओघात हरवत जात आहे. अशा रानभाज्यांची ओळख करुन देणारी आजीची भाजी रानभाजी ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभाग आणि कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा आत्मा रत्नागिरी यांच्या सौजन्याने जिल्हा माहिती कार्यालयामार्फत सुरु केलेल्या या ...

        आजी आणि तिची रानभाजी ही सध्याच्या जीवनापासून दूरदूर जाताना दिसत आहे. अनुभवाची गोष्ट सांगून नातवांचे जीवन समृध्द करणारी घरातली आजी, तिचा औषधी गुणकारी बटवा आणि मानवी आरोग्य समृध्द करणारी तिची रानभाजी या नव्या पिढीपासून काळाच्या ओघात हरवत जात आहे. अशा रानभाज्यांची ओळख करुन देणारी आजीची भाजी रानभाजी ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभाग आणि कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा आत्मा रत्नागिरी यांच्या सौजन्याने जिल्हा माहिती कार्यालयामार्फत सुरु केलेल्या या मालिकेत आजची रानभाजी आहे भुईआवळा आणि उंबर..           भुईआवळा वनस्पतीत फायलॅनथीन नावाचे द्रव्य आहे. काविळ झाल्यास भुईआवळा वाटून दुधाबरोबर सकाळ संध्याकाळ देतात. यकृतवृध्दी व प्लीहावृध्दी कमी करण्यास याचा वापर करतात. या वनस्पतीमुळे लघवीचे प्रमाण वाढते व दाह कमी होतो. लघवी कमी होणे, मूतखडा, जंतूसंसर्ग आदी विकारांतही या भाजीच्या सेवनामुळे चांगला गुण येतो. भुईआवळ्याची भाजी आंबट असून, या वनस्पतीचा उपयोग विषाणूजन्य तापात केला जातो. कावीळमध्ये या भाजीचा चांगला उपयोग असल्याचे ...

         ' चल रे भोपळ्या टुणूक टुणूक..' या कथेतून या भोपळ्याची तशी बालपणीच ओळख झालेली आहे. थोडे कळू लागल्यावर या भोपळ्याची पिवळी, केसरी फोड बाजारात सतत पहायला मिळालेली.  शिवाय गोड घारगे खायला कोणाला आवडणार नाहीत..तो रुचकर पदार्थही यापासूनच बनवला जातो.   आजी आणि तिची रानभाजी ही सध्याच्या जीवनापासून दूरदूर जाताना दिसत आहे. अनुभवाची गोष्ट सांगून नातवांचे जीवन समृध्द करणारी घरातली आजी, तिचा औषधी गुणकारी बटवा आणि मानवी आरोग्य समृध्द करणारी तिची रानभाजी या नव्या पिढीपासून काळाच्या ओघात हरवत जात आहे. अशा रानभाज्यांची ओळख करुन देणारी आजीची भाजी रानभाजी ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभाग आणि कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा आत्मा रत्नागिरी यांच्या सौजन्याने जिल्हा माहिती कार्यालयामार्फत सुरु केलेल्या या मालिकेत आजची रानभाजी आहे लाल भोपळा आणि आंबुशी..          लाल भोपळा हे एक वेलवर्गीय फळ आहे. त्याच्या पानांची तसेच फळाची भाजी बनवली जाते. त्याचबरोबर भोपळ्याची खीर आणि पराठे बनवले जातात. भोपळा आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर आहे...

      अतिशय आनंदी आणि प्रसन्न वातावरणात आम्ही विजापुरात पोहचलो. खरंतर जवळपास प्रत्येकांनी हा गोलघुमट पाहिलेला. मी तर दोन-तीनवेळा, अगदी सातवी-आठवीत असताना सतीशकाकांसोबत सर्वप्रथम पाहिलेला.       इतिहासाच्या पुस्तकात 'विजापूरची आदिलशाही' हा उल्लेख आवर्जून सर्वांनी वाचलेला. भारतीय पुरातत्व सर्व्हेक्षण विभागाच्या अखत्यारित ही वास्तू आहे. या ठिकाणी केवळ आॕनलाईन तिकीट घ्यावे लागते.       प्रवेशदारापासूनच आपा-पल्या छबी टिपण्यास सुरुवात झालेली. दुतर्फा बगिचा, दूरवर पाठीमागे गोल घुमट वास्तू, इतिहासाचे अस्तित्व दाखवणाऱ्या ढासळलेल्या, उघड्या-बोडक्या जीर्ण इमारतींचे अवशेष तग धरुन आजूबाजूला बसलेलेले.         समोर पुरातन वस्तू संग्रहालयाची भव्य इमारत. त्याच्या प्रांगणात दोन्ही बाजूला दिमाखदार जणू सज्ज असणाऱ्या तोफा. आज संग्रहालय बंद होते. परतताना या तोफांचा इतिहास समजून घेवू. त्यामुळे या इमारतीला डावीकडून वळसा घालून आम्ही गोल घुमटाकडे सरकलो.     दगड्या पायऱ्या चढून लाकडी मोठाल्या दरवाजामध...

      लिंबू, संत्री, मोसंबी अशा वर्गात महाळुंग/गळलिंबू हे पण एक अत्यंत रुचकर असे फळ आहे. फळ साधारण पेरूच्या आकाराचे पण लिंबा पेक्षा सात आठ पटीने मोठे असते. फळाची साल बरीच जाड असते. फळाचा मध्य भाग आंबट असतो. म्हाळुंग एक औषध म्हणून उत्तम गुण देते.        आजी आणि तिची रानभाजी ही सध्याच्या जीवनापासून दूरदूर जाताना दिसत आहे. अनुभवाची गोष्ट सांगून नातवांचे जीवन समृध्द करणारी घरातली आजी, तिचा औषधी गुणकारी बटवा आणि मानवी आरोग्य समृध्द करणारी तिची रानभाजी या नव्या पिढीपासून काळाच्या ओघात हरवत जात आहे. अशा रानभाज्यांची ओळख करुन देणारी आजीची भाजी रानभाजी ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभाग आणि कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा आत्मा रत्नागिरी यांच्या सौजन्याने जिल्हा माहिती कार्यालयामार्फत सुरु केलेल्या या मालिकेत आजची रानभाजी आहे म्हाळुंग/गळलिंबू..     आजारपणातून उठल्यावर तोंडाला चव नसेल तर म्हाळुंग सेवन करावे. अत्यंत रुची उत्पन्न करणारे फळ आहे. उचकी, दमा, जुनाट कोरडा खोकला यात म्हाळुंग सेवन करणे लाभदायक आहे. म्हाळुंगचे फळ नियमित खाल्ले ...